The Paper Door · Grower · Tiếng Việt
1. Xưởng in
Chiếc búa gõ một tiếng. Một tia lửa bắn ra khỏi cái đe và không tắt. Nó chờ. Hai bạn đi theo.
Tia lửa nhảy qua Bãi Cỏ rồi vô xưởng in. Nó dừng lại trên cái bàn dài, kế bên một tờ giấy vuông.
"Cứ gấp mình đi, mình không sao đâu," Kami nói.
"Đi chỗ nào có tuyết nha," Lan nói. "Mình chưa thấy tuyết thật bao giờ."
"Vậy bắt đầu bằng một con cún," Kami nói. "Cún thích tuyết lắm."
Hai bạn gấp Kami góc chạm góc thành một hình tam giác. Hai bạn gấp hai góc bên xuống làm tai. Hai bạn gấp chóp dưới lên làm mũi. Một khuôn mặt cún giấy nhỏ.
Nếp gấp cuối cùng nằm phẳng, và tờ giấy mở ra như một cánh cửa.
2. Lá thư cho Yuki
Trời lạnh. Đó là điều đầu tiên. Hơi thở của hai bạn thành những đám mây nhỏ.
Hai bạn đứng trong một ngôi nhà gỗ nhỏ. Sàn nhà trải chiếu rơm. Một cái lò sắt nhỏ kêu tích tắc trong góc, và tường là những tấm bình phong trượt bằng giấy trắng mỏng.
"Nhật Bản," Kami nói khẽ. "Tokyo. Năm 1954."
Một bé gái quỳ bên một cái bàn thấp. Trước mặt bé là một cái phong bì và một tờ giấy viết thư còn trắng.
"Mình là Hana," bé nói. "Tuần sau em họ mình là Yuki tròn năm tuổi. Em ở xa lắm, trên núi. Mình muốn gửi cho em một con cún giấy để em tự gấp."
"Vậy chỉ em cách gấp đi," Lan nói.
"Khó là ở chỗ đó," Hana nói. "Yuki chưa biết đọc. Mà ở nhà em cũng không ai biết gấp con cún."
3. Chữ, chữ, toàn chữ
"Để mình làm!" Lan nói. "Mình hứa. Mình sẽ viết hết ra." Lan cầm cây bút chì và bắt đầu. "Gấp góc trên xuống góc dưới. Rồi gấp góc bên trái, mà đừng gấp hết, rồi..."
Chữ cứ chạy dài. Hết một dòng, rồi hai dòng, rồi nửa trang. Vậy mà mới xong có nếp gấp đầu tiên.
"Yuki đâu có đọc được chữ," Mark nói. Mark đang nhìn một cuộn tranh treo trên tường. "Đường kẻ không nói dối, nhưng thư dài thì làm người ta lạc. Đọc hình vẽ trước đã."
Lan dừng lại. Lan nhìn nửa trang chữ. Yuki sẽ chỉ thấy một mớ nét ngoằn ngoèo.
"Mình hứa trước khi mình xem kỹ," Lan nói. "Xin lỗi Hana nha."
4. Mấy hình vẽ ở phòng bên
Qua tấm bình phong đang mở, hai bạn thấy được phòng bên cạnh. Một người đàn ông mặc áo khoác sẫm màu ngồi ở một cái bàn thấp khác. Ông đang vẽ bằng cọ, thật chậm. Kế bên ông là mấy con vật bằng giấy gấp: một con hạc, một con ếch, một con chó nhỏ.
Ông không ngẩng lên. Ông cũng không giải thích.
Mark đi tới cửa và nhìn mấy hình vẽ đang phơi trên chiếu. "Đọc hình vẽ trước khi tay động," Mark nói. "Nhìn nè. Nét đứt là gấp chỗ này, về phía mình. Nét đứt xen chấm là gấp ra phía sau. Còn mũi tên cong này chỉ tờ giấy đi về hướng nào."
"Không có chữ nào hết," Hana nói.
"Mỗi đường trên hình vẽ đều có việc của nó," Mark nói.
5. Hình vẽ đầu tiên
"Góc chạm góc," Cornelia nói. "Cho mấy góc khít nhau."
Cornelia gấp góc trên của một tờ giấy vuông xuống góc dưới. Một hình tam giác.
Hana vẽ lại. Một hình vuông đứng trên một góc. Một đường nét đứt ngang qua giữa. Một mũi tên cong từ góc trên xuống góc dưới.
"Đó là nếp gấp đầu tiên," Hana nói. "Yuki hiểu được cái này."
6. Cái tai mèo
Inkling vẽ hình tiếp theo, cho cái tai thứ nhất. "Khoan, mình đặt tên được nè," Inkling nói. "Đây là mũi tên tai." Inkling vẽ mũi tên chỉ lên.
Lan gấp theo hình, y hệt như hình chỉ. Cái tai dựng đứng lên, nhọn hoắt.
"Đó đâu phải con cún," Hana nói, cười khúc khích. "Đó là con mèo mà."
Inkling đỏ mặt. Inkling đặt tên sớm quá.
"Gấp lệch chỉ là lần đầu thôi," Crinkle nói. "Vuốt phẳng ra rồi thử lại. Nếp gấp còn nhớ."
Lan mở cái tai ra. Inkling xoay mũi tên lại cho nó cong xuống. Lan gấp lại, và cái tai cụp xuống bên khuôn mặt. Một cái tai cún cụp.
Cả nhóm vẽ cái tai kia y như vậy.
7. Ấn phẳng rồi vẽ
"Giữ yên," Presso nói. "Giờ ấn cho phẳng."
Presso ấn từng nếp gấp thử, để tờ giấy nằm yên trong lúc Hana vẽ. Nếp gấp cuối cùng nâng chóp dưới lên thành một cái mũi nhỏ.
Hana xếp mấy hình vẽ thành một hàng. Tờ giấy vuông trơn trước tiên. Rồi mỗi nếp gấp một hình.
"Bốn nếp gấp," Inkling nói, vừa đếm. "Với tờ giấy vuông trước đó. Năm hình." Lần này Inkling đúng rồi.
8. Thử nghiệm
"Mỗi nếp gấp làm mình thành một thứ mới," Kami nói. "Giờ thử đi. Phải có một người chưa từng thấy con cún, gấp nó chỉ bằng mấy hình vẽ thôi."
Bé hàng xóm của Hana tên là Mio đang chơi tuyết ngoài sân. Mio bốn tuổi, và cũng chưa biết đọc.
Lan đưa cho Mio một tờ giấy vuông và năm hình vẽ. Rồi Lan ngồi đè lên hai bàn tay và không nói một lời nào. Đó là phần khó nhất.
Mio nhìn hình đầu tiên. Mio gấp góc xuống. Mio nhìn hình kế, rồi hình kế nữa. Tới hình cuối cùng, Mio giơ lên một con cún giấy nhỏ có hai cái tai cụp.
Hana vẽ thêm hai con mắt. Rồi bé bỏ mấy hình vẽ vô phong bì. Ngoài phong bì, bé chỉ viết đúng một chữ: YUKI.
Lan tìm thấy một tờ giấy vuông trơn trong túi. Hai bạn mở tờ giấy ra cho phẳng, và cánh cửa khép lại sau lưng.
Tia lửa nhạt dần thành một chấm ấm rồi nằm lại trên cái đe. Bãi Cỏ lại chỉ là Bãi Cỏ.
Trở lại Bãi Cỏ
Ở xưởng in, Lan muốn chỉ cho em trai nhỏ cách gấp một chiếc thuyền. Lan không viết một chữ nào. Lan vẽ một đường nét đứt và một mũi tên.
Hãy kể lại câu chuyện cho ai đó nghe. Vì sao mũi tên tai phải chỉ xuống?
The Honest Page
Which parts of this story are true, stretched or made up?
True
- In 1954 Akira Yoshizawa, a Japanese paper folder, published his first book, New Origami Art. In it he used a drawing language for folds. Source
- In that language a dashed line means fold the paper in front of itself, and a line of dashes and dots means fold it behind. Arrows show which way the paper moves. Source
- Yoshizawa did not invent every mark. The first book of folding, printed in 1797, already had drawings, but they were hard to follow. Later Samuel Randlett and Robert Harbin added a few marks, and folders all over the world now use the system. Source
- The paper puppy takes four folds. With a picture of the square before the first fold, that makes five pictures.
Stretched
- The man drawing in the next room in our story never says his name. What we simplified: We kept the real Akira Yoshizawa in the background so the children and the cast solve the problem themselves; we do not know which room he drew in, or that he lived next door to anyone called Hana.
- In our story his drying drawings show the dashed line and the arrow. What we simplified: We drew our own simple pictures, not his pages, and the brush he holds is a guess.
Made up
- Hana, her cousin Yuki, the little neighbour and the paper door are made up. Kami, Mark, Cornelia, Presso and Crinkle are our own characters.