The Paper Door · Grower · Tiếng Việt
1. Xưởng in
Chiếc búa gõ một tiếng. Một tia lửa bắn ra khỏi cái đe và không tắt. Nó chờ. Hai bạn đi theo.
Tia lửa nhảy qua Bãi Cỏ rồi vô xưởng in. Nó dừng lại trên cái bàn dài, kế bên một tờ giấy vuông.
"Cứ gấp mình đi, mình không sao đâu," Kami nói.
"Đi chỗ nào hấp dẫn nha," Lan nói. "Chỗ có chuyện gì lớn đang xảy ra."
"Vậy bắt đầu bằng một cái bói giấy," Kami nói. "Một thứ biết cử động."
Hai bạn gấp bốn góc vô giữa. Hai bạn lật lại và gấp bốn góc vô giữa lần nữa. Hai bạn gấp đôi lại rồi đút ngón tay vô mấy cái túi. Một cái bói giấy.
Nếp gấp cuối cùng nằm phẳng, và tờ giấy mở ra như một cánh cửa.
2. Tên lửa bên bờ biển
Trời ấm. Đó là điều đầu tiên. Không khí có mùi cỏ và muối.
Hai bạn đứng trên một ngọn đồi xanh, dưới nắng. Nhiều gia đình ngồi trên tấm trải dã ngoại. Có người cầm ống nhòm. Xa xa bên kia hàng cây, cạnh một vùng biển xanh biếc, là một ngọn tháp trắng cao. Kế bên là một tên lửa màu trắng.
"Nhật Bản," Kami nói khẽ. "Một hòn đảo tên là Tanegashima. Ngày mười tám tháng Ba, năm 1995."
Trên tấm trải gần nhất có một bạn trai mặc áo thun. Kế bên, một bé gái đội mũ che nắng đang khóc.
"Mình là Ken," bạn trai nói. "Đây là em gái mình, Emi. Em bốn tuổi. Trong tên lửa đó có một vệ tinh, và nó có một tấm phẳng thật lớn, lớn bằng cả căn phòng. Tấm đó được gấp lại nhỏ xíu cho vừa bên trong."
"Nó sẽ bị đè bẹp," Emi nức nở. "Nó sẽ bị vỡ hết."
"Mình muốn cho em thấy là không phải vậy," Ken nói. "Một thứ gấp nhỏ lại vẫn mở ra được. Nhưng mình không biết làm sao."
3. Nhỏ như hòn bi
"Để mình làm!" Lan nói. "Mình hứa. Coi nè, mình làm tờ giấy nhỏ lại." Lan chụp một tờ giấy trong túi của Ken. Lan vo nó bằng hai tay, chặt, chặt hơn nữa. Một cục giấy tròn nhỏ.
"Đó," Lan nói. "Nhỏ rồi!"
Emi cầm cục giấy. Bé thử mở nó ra. Nó nhàu nát, nhăn nhúm hết. Nó không nằm phẳng được. Nó không cử động được. Nó chỉ nằm đó, một mớ lộn xộn.
"Nó hư rồi," Emi nói, rồi khóc to hơn.
"Vo không phải là gấp," Mark nói. Mark đứng nhìn từ dưới bóng một cây dừa. "Vo thì không có kế hoạch. Đọc hình vẽ trước đã."
Lan nhìn cục giấy nhàu. Tai Lan nóng bừng.
"Mình hứa trước khi mình xem kỹ," Lan nói. "Xin lỗi Emi nha."
4. Kéo một cái
Cách đó một đoạn, một cô mặc áo khoác xanh đứng nhìn tên lửa. Trên tay cô cầm một tờ giấy vuông nhỏ đã gấp lại.
Cô không nhìn hai bạn. Cô cũng không giải thích. Nhưng cô kéo hai đầu tờ giấy ra xa nhau.
Nó mở ra chỉ bằng một cái kéo. Cả tờ giấy trải ra phẳng phiu. Rồi cô đẩy hai đầu vô lại, và nó khép lại, nhỏ và gọn.
"Ồ," Inkling nói. "Mình để ý thấy một điều. Nó biết cách mở ra."
Mark lại gần và nhìn mấy đường in trên tờ giấy của cô. Nét đứt, và nét đứt xen chấm, theo một kiểu ziczac cẩn thận.
"Đọc hình vẽ trước khi tay động," Mark nói. "Mấy nếp gấp nằm đúng y chỗ. Cho nên nếp gấp quyết định nó cử động ra sao. Gấp đúng chỗ đường kẻ chỉ, thì tờ giấy thành một cỗ máy."
5. Tám cái vạt
"Góc trước đã, luôn luôn vậy," Cornelia nói. "Đưa mọi góc vô giữa. Cho thật khít."
Cornelia lấy một tờ giấy vuông mới. Cornelia đưa một góc vô giữa, rồi góc kế, rồi góc kế nữa, rồi góc cuối. Bốn góc gặp nhau ở chính giữa, như bốn người bạn.
"Giờ lật lại," Cornelia nói. "Rồi làm lần nữa."
Bốn góc mới lại đi vô giữa.
"Bao nhiêu cái vạt?" Ken hỏi.
Inkling đếm, chạm vô từng cái. "Bốn, rồi thêm bốn nữa. Tám."
6. Cỗ máy bị kẹt
Ken gấp đôi tờ giấy và đút ngón tay vô mấy cái túi bên dưới. Ken đẩy.
Nó không nhúc nhích. Có cái gì đó vướng bên trong.
"Nó kẹt rồi," Ken nói. "Nó cũng hư luôn."
"Nó kẹt là vì có một góc gấp lố qua chính giữa," Inkling nói, ghé mắt nhìn. "Coi nè, cái góc đó thò qua."
"Gấp lệch chỉ là lần đầu thôi," Crinkle nói. "Vuốt phẳng ra rồi thử lại. Nếp gấp còn nhớ."
Ken nhẹ nhàng mở góc đó ra. Một đường mờ còn hiện chỗ nó từng nằm. Ken gấp lại, lần này đúng ngay chính giữa, không lố một sợi tóc.
7. Ấn như bản lề
"Giữ yên," Presso nói. "Giờ ấn cho phẳng. Miết móng tay dọc theo từng nếp gấp."
Ken ấn. Ken ấn từng nếp gấp, chậm và mạnh.
"Nếp gấp mềm thì bị xụi," Presso nói. "Nếp gấp được ấn là một cái bản lề. Lần nào nó cũng bật về đúng một kiểu. Nếp gấp nào được ấn là nếp gấp ở lại."
8. Đẩy và kéo
"Mỗi nếp gấp làm mình thành một thứ mới," Kami nói. "Giờ cho nó chạy đi. Ngón cái và ngón tay vô mấy cái túi. Đẩy vô, rồi kéo ra."
Ở trường Lan đã làm cái bói giấy hoài. Lan chỉ cho Emi cách làm, mỗi ngón cái hay ngón tay vô một cái túi. Emi đút mấy ngón tay nhỏ vô. Bé đẩy. Tờ giấy mở ra một kiểu, như cái mỏ chim. Bé kéo. Nó mở ra kiểu kia.
Mở, khép. Mở, khép.
Emi nín khóc. Bé bắt đầu cười.
"Nó gấp nhỏ lại," bé nói. "Mà nó vẫn mở ra được!"
Ngay lúc đó, một tiếng ầm ầm lớn vọng qua hàng cây. Tên lửa bay lên trên một vệt trắng dài, lên mãi, lên mãi vào bầu trời xanh, cho tới khi chỉ còn là một chấm sáng tí xíu.
Emi vẫy cỗ máy giấy về phía nó. Mở, khép. Mở, khép.
Lan tìm thấy một tờ giấy vuông trơn trong túi. Hai bạn mở tờ giấy ra cho phẳng, và cánh cửa khép lại sau lưng.
Tia lửa nhạt dần thành một chấm ấm rồi nằm lại trên cái đe. Bãi Cỏ lại chỉ là Bãi Cỏ.
Trở lại Bãi Cỏ
Ở xưởng in, tấm bản đồ lớn của Lan không vừa cái cặp. Lan không vo nó. Lan gấp theo mấy nếp gấp cũ của nó, và nó xếp lại nhỏ và gọn.
Hãy kể lại câu chuyện cho ai đó nghe. Điều gì làm cỗ máy giấy bị kẹt?
The Honest Page
Which parts of this story are true, stretched or made up?
True
- On 18 March 1995, a Japanese H-II rocket launched a satellite called the Space Flyer Unit from Tanegashima Space Center, on an island in the south of Japan. Source
- The satellite carried a large flat panel, the 2D Array, folded with the Miura fold. In space it opened out to show that big structures can be built there. Source
- The Miura fold is named after the Japanese scientist Koryo Miura. A Miura-folded sheet opens in one movement when you pull its ends, and closes when you push them together. Source
- In January 1996 a space shuttle, Endeavour, caught the satellite and brought it back to Earth. Source
- A fortune teller takes four corners to the middle, then the paper is turned over and four more go to the middle: eight flaps.
Stretched
- The woman in the blue jacket in our story, and her folded square, are only there to show the idea. What we simplified: We do not know who watched the launch, or whether anyone on the hill had a folded model. The fold she shows is a real Miura fold.
- In our story the fortune teller is the paper machine, not the Miura fold itself. What we simplified: The Miura fold is hard for small hands, so the children fold a fortune teller, which shows the same idea: the folds decide how the paper moves.
Made up
- Ken, Emi and the paper door are made up. Kami, Mark, Cornelia, Presso and Crinkle are our own characters.