The Paper Door · Reader · Tiếng Việt
Nghe cùng
Loading audio…
Giọng đọc do AI tạo ra. Chữ trên trang này là lời đọc.
1. Tia lửa và cái bìa nhỏ
Chiếc búa gõ một tiếng. Một tia lửa bắn ra khỏi cái đe và không tắt. Nó chờ. Hai bạn đi theo.
Đó là một buổi sáng ấm áp, lặng gió trên Bãi Cỏ. Cỏ khô ráo, mấy con ong đang bận rộn trong đám cỏ ba lá, và âm thanh duy nhất là tiếng một cái máy cắt cỏ đâu đó thật xa. Lan chạy theo tia lửa, cái áo mưa vàng mở toang phần phật, dù trời ấm quá không cần mặc áo mưa. Inkling đi phía sau, dõi theo tia lửa đi đâu chứ không chỉ đuổi theo nó.
Tia lửa đi đúng chỗ nó lúc nào cũng đi. Ngang qua lán sửa đồ. Ngang qua viện bảo tàng nhỏ có quầy cho mượn đồ. Lên tới cửa xưởng in, nó lơ lửng ở đó, cam rực, cho tới khi hai bạn mở cửa cho nó vô.
Bên trong, xưởng in mát mẻ và yên tĩnh. Mấy cái máy in lớn đứng yên. Có ai đó để quên một xấp tờ rơi đã gấp trên cái bàn bên hông, và căn phòng có mùi mực, mùi bụi và mùi giấy ấm. Tia lửa đi ngang qua cái bàn dài rồi đậu xuống kế bên một tờ giấy vuông, một mặt màu cam, một mặt màu kem.
Tờ giấy vuông ngồi dậy.
"Cứ gấp mình đi, mình không sao đâu," Kami nói.
"Đi chỗ nào có sách nha," Inkling nói liền. "Sách cũ. Thật là cũ."
"Thật là nhiều," Lan nói. "Mà phải có nắng nữa."
"Vậy gấp đôi mình lại," Kami nói, "rồi gấp đôi lần nữa, như bìa một cuốn sách nhỏ."
Inkling gấp đôi Kami, mép chạm mép, rồi lấy ngón tay cái miết dọc nếp gấp. Rồi bạn gấp đôi nó thêm lần nữa. Giờ Kami là một hình vuông nhỏ, dày, một bên có gáy, như bìa một cuốn sách mà bên trong chưa có gì.
"Nó là cuốn sách," Lan nói.
"Nó là cái bìa," Inkling nói. "Đâu có trang nào."
"Chưa có thôi," Kami nói.
Nếp gấp cuối cùng nằm phẳng, và tờ giấy mở ra như một cánh cửa.
2. Ngôi nhà bên con kênh
Cái bìa nhỏ mở ra rộng hơn, rộng hơn nữa, cho tới khi bên trong nó đầy một thứ ánh sáng rực rỡ, gợn gợn.
Lan bước qua trước, như mọi khi. Inkling đi sau, cầm Kami thật cẩn thận bằng một góc.
Ánh sáng gợn gợn vì nó đang dội lên từ mặt nước. Hai bạn đang đứng trong một căn phòng dài, trần cao, sàn lát gạch, có một khung cửa sổ cao, và ngoài cửa sổ chẳng có con đường nào hết. Chỉ có một con kênh, xanh và chậm, và một chiếc thuyền đen hẹp đang lướt qua, có một người đàn ông đứng ở đuôi thuyền, lấy một cây sào dài đẩy nó đi.
"Đường đâu rồi?" Lan thì thầm.
"Không có đường," Kami nói. "Ở đây không có. Đây là Venice, ở nước Ý. Đường ở đây là nước. Năm 1501."
Căn phòng đầy công việc. Ở giữa là một cái máy in lớn bằng gỗ, cao hơn một người, có một cái vít nặng và một thanh gỗ dài. Hai người đàn ông đang làm việc với nó. Một người chấm mực lên những hàng chữ kim loại tí xíu bằng một cặp miếng đệm da tròn tròn, như hai cây nấm mập gắn trên cán. Người kia đặt một tờ giấy lớn lên trên, kéo thanh gỗ, và cái máy in rên lên một tiếng rồi ép xuống. Khi ông nhấc tờ giấy lên, nó phủ đầy những hàng chữ đen ngay ngắn.
Dọc một bức tường, những chồng giấy in thật cao đang chờ được gấp. Dọc bức tường kia, trên một cái ghế dài, là những cuốn sách đã làm xong. Phần lớn chúng to tướng. Có cuốn to bằng cái khay trà, bìa là những tấm gỗ dày, mấy góc bọc đồng.
Nhưng ở một đầu ghế dài có một xấp sách nhỏ khác hẳn. Chúng không lớn hơn bàn tay. Bìa của chúng bằng da nâu mềm, và chúng mỏng tới mức nhét vừa vô áo khoác.
Có một bé gái đang đứng cạnh mấy cuốn sách nhỏ, nhìn chúng thật chăm chú. Bé có mái tóc xoăn sẫm màu nhét dưới một cái mũ trắng, đeo một cái tạp dề xanh có một cái túi lớn phía trước. Bé cỡ tuổi Inkling.
Khi thấy mấy bạn, bé giật mình.
"Mấy bạn ở đâu ra vậy?" bé nói. Rồi bé nhìn cánh cửa giấy sau lưng mấy bạn, đang gấp lại như một cuốn sách nhỏ, và mắt bé tròn xoe. "Ồ," bé nói. "Từ một cuốn sách."
"Đại loại vậy," Inkling nói. "Tớ là Inkling. Đây là Lan. Còn đây là Kami."
"Chào bạn," Kami nói.
Bé gái có vẻ không ngạc nhiên khi tờ giấy biết nói. Có lẽ, trong một ngôi nhà đầy sách, chuyện đó cũng không lạ lắm.
"Mình là Bettina," bé nói. "Ba mình là thợ đóng sách. Ba khâu sách lại với nhau rồi gắn bìa vô. Đây là nhà của thầy Aldus. Thầy là người in sách."
3. Những cuốn sách mang theo được
Bettina nhặt một cuốn sách nhỏ màu nâu lên thật cẩn thận, bằng cả hai tay, như mình cầm một con chim.
"Mấy bạn thấy mấy cuốn này không?" bé nói. "Chúng mới đó. Tuần này. Thầy Aldus nói sách không nên chỉ nằm trong thư viện, bị xích vô bàn. Thầy nói người ta phải mang sách đi theo được, trong túi hay trong tay áo, rồi đọc ở bất cứ đâu. Trên thuyền. Trong vườn."
Bé mở nó ra. Mấy chữ bên trong nhỏ, gọn gàng và hơi nghiêng qua một bên, như cỏ trong gió.
"Mấy chữ bị nghiêng," Lan nói.
"Cái đó cũng mới luôn," Bettina tự hào nói. "Một người tên là Francesco làm ra chúng, ở Bologna. Chữ nào ông cũng khắc bằng tay. Chữ nghiêng thì để được nhiều chữ hơn trên một trang nhỏ. Đây là thơ của Virgil. Họ in tới một ngàn cuốn. Một ngàn lận! Thường thì chỉ hai ba trăm thôi."
"Bạn đọc được không?" Inkling hỏi.
Bettina lắc đầu cười. "Nó là tiếng La-tinh. Mình đọc được chút chút tiếng Ý. Mà mình thích nhìn nó."
Bé đặt cuốn sách trở lại xấp sách, thật nhẹ nhàng, và sắp nó cho thẳng hàng với mấy cuốn kia.
"Mấy cuốn này không phải của mình," bé nói. "Chúng dành cho học giả với mấy ông nhà giàu. Ba mình nói con gái thì cần gì Virgil." Bé nhăn mặt. "Nhưng mình muốn có một cuốn sách của riêng mình. Một cuốn nhỏ. Để bỏ túi."
"Bạn sẽ ghi cái gì vô đó?" Lan hỏi.
"Mấy câu chuyện của bà mình," Bettina nói liền. "Bà kể chuyện hay nhất Venice. Về biển, về mấy hòn đảo, về một con mèo đi trên một chiếc gondola. Mà bà già rồi, bà hay quên mất vài đoạn. Mình muốn chép chúng lại trước khi chúng bị mất đi. Rồi mình muốn mang chúng theo bên mình, để đọc cho bà nghe khi bà quên."
Bé thò tay vô túi tạp dề và lấy ra một tờ giấy. Nó đã được gấp làm tư cho vừa túi.
Bé mở nó ra. Một mặt có in những hàng chữ nghiêng, nhưng có một vết mực đen to tướng chạy ngang ngay chính giữa, như một vũng nước.
"Tờ này bị hỏng," Bettina nói. "Chú thợ in làm rớt miếng đệm mực lên nó. Mình được giữ nó. Mặt sau còn trắng." Bé lật nó lại. Đúng là còn trắng. "Mà nó chỉ có một tờ thôi. Một cuốn sách là nhiều trang, khâu lại với nhau. Ba mình sẽ cần chỉ, cần bìa gỗ, cần keo. Còn mình thì sẽ cần nhiều tờ giấy."
"Bạn viết mấy câu chuyện lên tờ giấy như vậy luôn được không?" Lan hỏi. "Chỉ viết ở mặt sau thôi?"
Bettina lắc đầu. "Vậy thì nó là một trang giấy, chứ đâu phải cuốn sách. Nó sẽ bị nhàu trong túi, rồi chữ sẽ bị chà mất. Mà mình cũng đâu lật nó được. Cuốn sách thì mình lật được, hết trang này tới trang kia, như đi dọc một con đường. Mấy câu chuyện của Nonna cũng đi hết đoạn này tới đoạn kia. Đầu tiên con mèo ngồi trên bậc thềm, rồi nó lên thuyền, rồi nó ra tới biển. Chúng cần có trang."
"Chỉ có một tờ thôi mà," Lan nói.
Inkling nhìn tờ giấy thật lâu. Rồi bạn nhìn Kami.
"Một tờ giấy có thể là nguyên một cuốn sách," Kami nói nhỏ. "Nếu mình gấp nó đúng cách. Mỗi nếp gấp làm mình thành một thứ mới."
4. Đọc hình vẽ trước đã
Có một dáng người nhỏ, cẩn thận, gài cây bút chì sau tai, nãy giờ ngồi trên bậu cửa sổ coi cái máy in. Bạn nhảy xuống.
"Trước khi ai gấp cái gì," Mark nói, "đọc hình vẽ trước khi tay động đậy."
"Đâu có hình vẽ nào," Lan nói.
"Vậy thì vẽ ra một cái," Mark nói.
Inkling mượn một cây bút chì trên ghế của chú thợ in. Bạn đặt tờ giấy hỏng lên bàn, mặt trắng ngửa lên, rồi bắt đầu vẽ thật nhẹ tay, để mấy đường kẻ gần như không thấy.
"Một cuốn sách một tờ thì có tám ô," Inkling nói chậm rãi, vừa nhớ lại. "Hai hàng, mỗi hàng bốn ô."
Bạn vẽ chúng ra. Hai hàng dài, mỗi hàng bốn ô.
"Nếp gấp nào cũng là nét đứt," Mark nói. "Nét đứt là gấp."
Inkling tô lại mấy đường giữa các ô bằng những gạch ngắn. Dọc chính giữa theo chiều dài. Ngang qua, giữa ô này với ô kia.
"Và một đường cắt," Inkling nói. "Chỉ một thôi. Ngay chính giữa."
Bạn vẽ một đường liền ngắn. Nó chạy dọc theo nếp gấp giữa theo chiều dài, nhưng chỉ nằm giữa hai ô ở giữa. Nó không chạy ra tới mép. Nó dừng lại.
"Nét liền là cắt," Mark nói. "Coi đường kẻ dừng ở đâu."
Bettina nghiêng người qua hình vẽ. "Chỉ chút xíu đó thôi hả?"
"Chỉ chút xíu đó thôi," Mark nói. "Mỗi đường kẻ trên hình vẽ đều có việc của nó."
5. Gấp đôi, gấp đôi, gấp đôi lần nữa
Một dáng người gọn gàng, vui vẻ, hai bàn tay thật ngăn nắp đã xuất hiện ở đầu bàn. Cornelia hình như chẳng bao giờ đi tới. Bạn chỉ có mặt sẵn ở đó khi có ai cần một nếp gấp cho đàng hoàng.
"Giờ tới mấy nếp gấp," Cornelia nói. "Cho hai mép gặp nhau thật khít."
Bettina cầm tờ giấy. Bé đưa hai cạnh ngắn lại với nhau, mép chạm mép, rồi giữ yên chúng trong lúc miết nếp gấp.
"Gấp đôi," Cornelia nói. "Giờ gấp đôi lần nữa."
Bettina gấp nó lần nữa. Tờ giấy bắt đầu dày lên.
"Rồi gấp đôi thêm một lần nữa," Cornelia nói.
Lần này khó hơn. Tờ giấy chống cự lại một chút. Nhưng Bettina sắp hai mép cho thẳng hàng, giữ chúng lại, rồi miết.
"Mở ra đi," Cornelia nói.
Bettina mở tờ giấy ra. Mấy nếp gấp đã làm thành tám ô ngay ngắn, hai hàng, mỗi hàng bốn ô, đúng ngay chỗ Inkling đã vẽ.
"Ba lần gấp đôi," Inkling nói. "Tám ô. Mỗi ô là một phần tám của tờ giấy."
"Giống mấy tờ giấy lớn," Bettina bỗng nói. "Mấy tờ cạnh bức tường đó. Ba mình cũng gấp chúng ba lần, rồi mới khâu. Mấy cuốn sách nhỏ được làm như vậy đó. Ba gọi chúng là cuốn tám."
"Vậy cuốn Virgil nhỏ là một tờ giấy lớn gấp nhỏ lại," Lan nói.
"Nhiều tờ giấy lớn," Bettina nói. "Khâu lại với nhau. Mà đúng là vậy."
Đúng lúc đó, một người đàn ông cao, đeo tạp dề da, có một cây kim cài ở tay áo, đi qua từ cái ghế đóng sách. Ông có mái tóc xoăn sẫm màu giống Bettina, có điểm chút bạc.
"Papà," Bettina nói, "đây là mấy người bạn của con. Mấy bạn đang làm cho con một cuốn sách."
Ba của bé nhướn mày nhìn tám ô trên bàn, nhưng ông không cười. Ông đi lấy một tờ giấy in lớn trong chồng giấy cạnh bức tường. Nó to tướng, gần bằng sải tay của Lan.
"Coi nè," ông nói.
Ông trải nó lên ghế dài, mặt in ngửa lên, rồi gấp đôi nó, êm tới mức gần như không có tiếng động. Rồi gấp đôi lần nữa. Rồi thêm một lần nữa. Giờ nó là một khối giấy nhỏ dày cộm, không lớn hơn bàn tay ông.
"Tám tờ," ông nói. "Mười sáu trang, cả trước lẫn sau. Nhưng mấy cái mép còn dính nhau. Nên." Ông cầm một con dao dài, mỏng, rạch dọc theo mấy mép gấp phía trên, từng cái một, cho chúng mở ra như những trang sách. "Giờ thì lật được rồi."
"Ông làm vậy với mấy cuốn Virgil nhỏ," Inkling nói.
"Ta làm vậy đó," ông nói. "Gấp, rạch mấy cái mép, khâu nhiều cái như vầy lại với nhau, gắn bìa vô. Thầy Aldus in tờ giấy sao cho khi gấp ba lần, trang nào cũng đáp xuống đúng chiều, đúng chỗ. Giống một câu đố vậy. Người in giải nó xong trước khi tờ giấy được in."
Lan nhìn chằm chằm tờ giấy lớn. "Vậy là khi nó còn phẳng thì mấy trang bị sai thứ tự hả ông?"
"Lộn tùng phèo hết," ba của Bettina nói. "Có trang còn lộn ngược. Vậy mà sau ba lần gấp, trang nào cũng đúng." Ông mỉm cười nhìn tờ giấy hỏng trên bàn. "Của mấy đứa là một câu đố nhỏ hơn. Một tờ, một cuốn sách. Làm đi. Cho ta coi."
Ông quay lại ghế của mình, nhưng Lan để ý thấy ông cứ liếc qua coi hoài.
6. Cắt đứt hết
"Giờ tới đường cắt," Inkling nói. "Mình gấp đôi nó theo chiều dài, rồi cắt dọc chính giữa nếp gấp."
"Để tớ làm!" Lan nói. "Tớ hứa. Tớ cắt giỏi lắm."
Lan cắt giỏi thiệt. Tuần trước bạn đã cắt nguyên một dây voi giấy mà không gãy một cái vòi nào. Bạn chụp cây kéo trên ghế, gấp tờ giấy theo chiều dài, rồi đặt hai lưỡi kéo vô mép đã gấp.
Rồi bạn bắt đầu cắt dọc theo nếp gấp. Xoẹt. Xoẹt. Bạn cắt nhanh lắm. Bạn định cắt nó hết luôn, từ đầu này tới đầu kia.
"Coi đường kẻ dừng ở đâu," Mark nói gắt.
Lan đứng sững lại, hai lưỡi kéo còn mở.
"Đừng cắt đứt hẳn nha!" Kami nói. "Chừa cho mình một cái cầu."
Lan nhìn hình vẽ. Nét liền dừng lại ở mấy ô giữa. Bạn đã cắt gần tới chỗ nó dừng rồi. Nếu bạn cắt tiếp, tờ giấy sẽ rơi ra thành hai dải dài rời nhau. Hai dải giấy đâu phải là cuốn sách. Mình đâu gấp hai dải giấy thành mấy trang dính với nhau được.
Bạn đặt cây kéo xuống bàn, thật cẩn thận.
"Xin lỗi nha," Lan nói. "Tớ cắt nhanh quá."
"Bạn dừng lại rồi," Mark nói. "Vậy mới là cái quan trọng. Đọc hình vẽ đâu phải chỉ nhìn nó một lần. Mà là nhìn lại nữa trong lúc tay đang động đậy."
Lan đưa cây kéo cho Bettina. "Bạn làm cho xong đi," Lan nói. "Nó là cuốn sách của bạn mà. Chỉ cắt tới chỗ đường kẻ dừng thôi."
Bettina cầm lấy. Bé cắt thêm một nhát tí xíu, tới đúng cuối nét liền, và không xa hơn chút nào.
7. Nếp gấp nhớ mà
"Giờ tới phần kỳ diệu nè," Inkling nói. "Mở nó ra, gấp nó theo chiều dài lần nữa, rồi đẩy hai đầu vô với nhau. Phần giữa sẽ mở ra thành một hình chữ thập."
Inkling cầm hai đầu ngắn rồi nhẹ nhàng đẩy chúng về phía nhau.
Chẳng có gì mở ra. Phần giữa của tờ giấy phồng lên, căng phồng, như một cái gối vừa bị ai ngồi lên. Nó lắc lư. Đường cắt ở giữa vẫn khép chặt.
"Nó không mở ra," Inkling nói. Bạn đẩy mạnh hơn một chút. Tờ giấy phồng tệ hơn.
"Đừng đẩy mạnh hơn," một giọng nói vui vẻ vang lên. Crinkle chui ra từ dưới cái ghế dài, phủi bụi. "Vuốt phẳng ra rồi thử lại."
"Mà tụi mình làm đúng hết rồi mà," Inkling nói. "Nếp gấp nào cũng đúng."
"Bạn có gấp hết mọi nếp," Crinkle nói. "Nhưng chúng còn mềm. Coi nè." Bạn lấy ngón tay dò dọc theo một nếp gấp. Nó có đó, nhưng mờ thôi, như một đường vẽ trên cát. "Tờ giấy làm theo những gì nếp gấp của nó bảo. Nếu nếp gấp mềm, nó không biết phải đi hướng nào. Nếp gấp nhớ mà, nhưng chỉ khi mình làm cho nó nhớ."
Mấy bạn mở tờ giấy ra cho phẳng trên bàn. Mấy bạn gấp lại từng đường, từng đường một. Gấp đôi. Gấp đôi lần nữa. Gấp đôi thêm một lần nữa. Theo chiều dài. Sau mỗi lần gấp, Bettina lấy móng tay cái miết dọc nếp gấp, thật mạnh, từ đầu này tới đầu kia.
"Lệch chỉ là lần thử đầu thôi," Crinkle nói. "Đây là lần thử thứ hai của mấy bạn. Thử đi."
Inkling gấp tờ giấy theo chiều dài rồi cầm hai đầu. Bạn nhẹ nhàng đẩy chúng vô với nhau.
Lần này tờ giấy biết phải làm gì. Đường cắt ở giữa mở ra như một cái miệng, và tờ giấy tự gấp lại thành một hình như dấu cộng nhỏ, một hình chữ thập có bốn cánh.
"Đó," Crinkle nói. "Mình sửa cái này được mà. Mình vừa sửa xong."
8. Miết cho phẳng
Một dáng người to lớn, điềm tĩnh nghiêng người qua cái bàn. Presso lúc nào cũng đi chậm, mà lúc nào cũng tới kịp lúc.
"Giờ gấp hình chữ thập vòng lại," Presso nói. "Cho mấy cánh nằm chồng lên nhau, như những trang sách."
Bettina gấp mấy cánh của hình chữ thập vòng lại, cánh này ra sau cánh kia, cho tới khi chúng nằm thành một xấp gọn gàng. Mặt in bị lem được giấu vô bên trong. Chỉ còn mấy ô trắng hiện ra, ô này tới ô kia.
"Giữ yên nó," Presso nói. "Giờ miết cho phẳng."
Bettina một tay cầm xấp giấy nhỏ, lấy móng tay cái miết dọc theo cái gáy.
"Miết chậm," Presso nói. "Miết chắc. Nếp gấp nào được miết là nếp gấp nằm yên."
Khi bé buông tay, xấp giấy không bung ra. Nó nằm khép lại. Nó có gáy. Nó có bìa trước và bìa sau. Khi bé mở nó ra, mấy trang lật được.
Nó là một cuốn sách.
"Từ một tờ giấy," Bettina thì thầm.
"Mình vẫn là một miếng giấy," Kami nói, từ trong tay Inkling. "Tám trang, mà vẫn là một tờ."
9. Hai thử thách
"Một cuốn sách bỏ túi phải qua hai thử thách," Kami nói. "Trước hết, mấy trang của nó phải lật theo đúng thứ tự. Một cuốn sách mà trang bị sai thứ tự thì chỉ là một mớ lộn xộn."
Bettina cầm cây bút chì. Ở góc dưới mỗi trang, bé viết một con số nhỏ. Số một ở bìa trước. Số hai ở trang kế. Cho tới số tám ở bìa sau.
Rồi bé lật từng trang, thật chậm, từng trang một.
"Một," bé nói. "Hai. Ba. Bốn. Năm. Sáu. Bảy. Tám."
Chúng đúng thứ tự. Trang nào cũng vậy.
"Sao vậy?" Lan nói. "Tụi mình đâu có sắp chúng cho đúng thứ tự. Tụi mình chỉ gấp thôi."
"Nếp gấp đã sắp chúng theo thứ tự," Kami nói. "Đó là phần thông minh. Người đầu tiên nghĩ ra cách gấp này chắc đã thử nhiều lần lắm, cho tới khi mấy ô xoay vòng ra đúng thứ tự. Mỗi nếp gấp làm mình thành một thứ mới."
"Còn thử thách thứ hai?" Bettina hỏi.
"Nó phải vừa túi," Kami nói. "Không thì nó chỉ là một cuốn sách nhỏ. Sách bỏ túi là phải bỏ vô túi được."
Bettina nhìn Inkling. "Bạn làm đi," bé nói. "Bạn vẽ kế hoạch mà."
Inkling cầm cuốn sách nhỏ. Bạn gấp nó khép lại, miết cái gáy thêm một lần cuối, rồi nhét nó vô cái túi trên tạp dề xanh của Bettina.
Vừa khít. Nó nằm đó, phẳng và vừa vặn, chỉ có cái góc trên ló ra.
Bettina úp bàn tay lên cái túi và giữ ở đó, như sợ cuốn sách bay mất.
"Giờ mình cần tám câu chuyện," bé nói. "Hoặc một câu chuyện trên tám trang. Con mèo của bà mình trên chiếc gondola. Câu đó trước."
Ở đầu kia căn phòng, cái máy in lớn lại rên lên và thình thịch. Thêm một tờ giấy đầy chữ nghiêng chạy ra khỏi nó, cho thêm một cuốn Virgil nhỏ nữa. Bettina nhìn nó, rồi nhìn cái túi của mình, và mỉm cười.
Lan nghĩ tới một ngàn cuốn Virgil nhỏ, cuốn nào cũng giống nhau, cuốn nào cũng có cùng những chữ nghiêng ở cùng những chỗ. Rồi bạn nghĩ tới cuốn sách của Bettina, với vết lem được giấu bên trong và tám trang trắng đang chờ. Cả thế giới chỉ có đúng một cuốn như vậy.
"Của họ là một ngàn cuốn sách," Bettina nói. "Của mình là một cuốn. Nhưng trong cuốn của mình có bà của mình."
Bé chạy ra cửa, cánh cửa mở ra một lối đi lát đá hẹp bên con kênh, và mấy bạn đi theo bé tới tận bậc thềm.
Cách đó một đoạn, trên một cái ghế dài dưới nắng, một bà cụ choàng khăn đen đang ngồi cho mấy con bồ câu ăn vụn bánh. Bettina ngồi xuống kế bên bà và lấy cuốn sách nhỏ ra.
"Nonna," bé nói. "Kể con nghe chuyện con mèo trên chiếc gondola đi. Con sẽ chép nó lại."
Bà bật cười. "Chuyện cũ đó hả? Nữa hả?"
"Nữa," Bettina nói. "Kể chậm thôi. Để con chép."
Bà bắt đầu kể. Ngày xưa có một con mèo không thuộc về ai hết, sống trên bậc thềm của một nhà thờ, và nó muốn được thấy biển hơn bất cứ điều gì. Bettina viết bằng cây bút chì, thật nhỏ, cho phần mở đầu vừa trên trang đầu tiên. Khi trang đầu tiên đầy rồi, bé lật qua trang thứ hai, và bà ngồi chờ bé, mỉm cười.
"Đó," Bettina nói, khi con mèo đã tìm được chiếc gondola của nó. "Giờ bà không quên được nữa đâu. Nó ở trong túi của con rồi."
Bé ngẩng lên và vẫy tay về phía bậc thềm, nơi mấy bạn đang đứng.
"Cảm ơn nha, cánh cửa giấy," bé gọi.
Lan tìm thấy một tờ giấy vuông trơn trong túi áo mưa. Hai bạn mở tờ giấy ra cho phẳng, và cánh cửa khép lại sau lưng.
Tia lửa nhạt dần thành một chấm ấm rồi nằm lại trên cái đe. Bãi Cỏ lại chỉ là Bãi Cỏ.
Trở lại Bãi Cỏ
Ở xưởng in, Lan tìm thấy một bức vẽ cũ trong thùng giấy vụn. Bạn gấp đôi nó ba lần, mép chạm mép, rồi mở ra. Tám ô.
Bạn gấp nó theo chiều dài. Bạn cầm cây kéo lên và cắt dọc chính giữa nếp gấp. Rồi bạn nhìn đường kẻ mình đã vẽ, và dừng lại đúng chỗ nó dừng.
Bạn đẩy hai đầu vô với nhau. Phần giữa mở ra thành một hình chữ thập. Bạn gấp nó vòng lại và miết cái gáy.
"Nó kể về cái gì?" Inkling hỏi.
"Về một bạn gái ở Venice," Lan nói, "mang những câu chuyện của bà mình trong túi." Bạn vẽ Bettina ở trang đầu tiên và một con mèo trên chiếc thuyền ở trang thứ hai.
Hãy kể lại câu chuyện cho ai đó nghe. Tại sao Lan ngừng cắt? Và tại sao mấy nếp gấp mềm làm tờ giấy bị phồng lên?
The Honest Page
Which parts of this story are true, stretched or made up?
True
- Aldus Manutius ran a printing house in Venice from 1494. He made 'portable small books', which people could carry about, a little like today's paperbacks. Source
- His small Virgil came out in April 1501. It was the first book printed in italic, a slanting type cut by Francesco Griffo, and he printed a thousand copies, many more than usual. Source
- Printers made small books by folding one big printed sheet several times. A sheet folded three times gives eight leaves, a size called octavo. Source
- Three folds in half make eight boxes, two rows of four, and the one-sheet book turns those eight boxes into eight pages.
Stretched
- Bettina folds a book like Aldus's small books. What we simplified: Aldus's books were folded from big printed sheets, sewn and bound with covers. Bettina's one-sheet book is a simpler fold with one cut that children make today; it works the same way, one sheet becoming many pages.
Made up
- Bettina, her family and the paper door are made up. Kami, Mark, Cornelia, Presso and Crinkle are our own characters.